Tüp Bebek Tedavisi(IVF) Aşamaları ! Adım Adım Tüp Bebek

0

Başarılı bir tüp bebek tedavisi için genellikle birden fazla aşama bulunmaktadır. Her aşama, uzman eşliğinde doğru şekilde uygulanıp tedavi gelişimi yakından izlenmesi bir sonraki aşamanın sağlıklı ilerleyebilmesi için temel taşı olma niteliği taşımaktadır. Tüp bebek tedavisini oluşturan bu aşamaları sizleri fazla tıbbi terime boğmadan açıklamaya çalıştık.

Beyinden salgılanan fsh (yumurta üretimi uyaran hormon) kontrolünde kadınlar her ay bir yumurta üretirler. Yumurta üretim yeri de yumurtalıklardır. Üretilen yumurta, erkek üreme hücresi olan sperm ile birleşirse (bu birleşmeye döllenme denir) gebelik meydana gelir. Tüp bebek tedavisi de vücudun bu mükemmel sisteminin bir nevi taklit edilmesidir.

İlgli Yazı:Tüp Bebek tedavisinde hormonların rolü

Tüp bebek tedavisi oldukça teknik bir süreçtir. Genelde anne adayları, teknolojinin yoğun yaşandığı tüp bebek tedavisi sürecinde kendilerini sadece bilimsel işlemlere tabi tutuluyormuş ve sonuç üzerinde hiçbir etkileri yokmuş gibi hissedebilirler. Oysa tedavinin başarı şansını yükseltmek, yaşanılacak yan etkileri en aza indirmek ve tedavi sonrasında vücudun toparlanmasına yardımcı olmak adına anne adayının sandığının aksine yapacağı çok şey vardır. İyi beslenme, bedenini tanıyarak doktor kontrolünde egzersiz yapma, hormon kontrolü dikkat edilecek noktaların başında gelenlerdendir.

Kısaca yaşam biçiminizin düzenli olması iyi yumurtanın oluşması ve devamında gelen implantasyon (yerleşme) süreci üzerinde etkili olacağından başarı şansınızı elbette arttıracaktır. Görüldüğü gibi anne adayının hem tedavi öncesinde bedenini ve zihnini hazırlayarak hem de tüp bebek tedavisi aşamalarında aslında yapacağı çok şey vardır.

Doktor ve merkez seçimi ile başlayan tüp bebek tedavisi aşamaları, hormonların baskılanması, yumurtalıkların uyarılması, çatlatma iğnesinin uygulanması, yumurtaların toplanması, luteal faz desteği, döllenme, embriyo transferi ile devam eder ve gebelik testi ile noktalanır. Aşamaların her birinde kaliteli beslenme, uygun egzersiz programı süreci şüphesiz olumlu etkileyecektir.

Tam bu noktada şu hatırlatmayı yapmakta fayda görüyoruz. Genel anlamda tüp bebek tedavisi aşamaları yukarıda belirttiğimiz adımlardan oluşur; ancak seçilen yöntemin, hastanın durumunun tedavi aşamaları içinde farklılıkları, değişiklikleri beraberinde getirebileceği unutulmamalıdır.

Tüp Bebek Tedavisi Aşamalarında İlk Adım: Doktor Ve Merkez Seçimi

Ayrıntılı şekilde yapılan araştırma sonucu verilen doktor ve merkez kararı ile tüp bebek tedavisi sürecinde ilk adım atılmış olur. Doktorunuz ile yapacağınız ilk görüşme size en uygun tedavi yönteminin belirlenmesi amacını taşımaktadır ve bu nedenle de çok önemlidir. Görüşmeniz sırasında ayrıntılı şekilde bilgileriniz alınır, önceden yapılan tetkikler varsa değerlendirilir. Yapılan değerlendirilmeler, kısırlık (infertilite) nedeninin belirlenmesinde önemli rol oynar. Aynı zamanda AIDS, hepatit (sarılık) gibi tehlikeli bulaşıcı hastalıkların ihtimalleri düşünülerek çiftlerin ikisine de yapılan tarama testleri, olası riskleri azaltma yönünde atılacak önemli adımlardandır.

Anne adayının süreci jinekolojik muayene ve ultrason incelemesi ile başlar. Ultrason incelemesi tüp bebek tedavisi açısından önem arz eden yumurta kapasitesi ve rahim yapısının değerlendirilmesine olanak sağlamasından dolayı önem taşımaktadır. Ardından rahim ağzı kanserinin saptanması amacıyla pap smear testi ve diğer bakteriyolojik incelemeler için anne adayından numuneler alınır. Sıra hormon testlerine gelir. Yumurtalıkların uyarılmasına yardımcı olacak ilacın dozunun ayarlanması adet döneminin üçüncü günü yapılan hormon testleri neticesinde belli olur.

Erkek üreme sistemi kadın üreme sistemine göre daha basit yapıda olmasına rağmen tüp bebek tedavisi sürecinin ilk adımında mutlaka değerlendirilmesi gerekir. Baba adayına sperm analizi (spermiogram) uygulanır. Sperm analizi, tüp bebek tedavisi döneminde izlenecek yolun belirlenmesi açısından önemli taşıdığından tam teşekküllü bir laboratuvarda gerçekleştirilmelidir.

Oku:Sperm Testi (Spermiogram) Nedir? Amaç,Hazırlık ve Sonuçlar

İkinci Adım: Hormonların Baskılanması

Tüp bebek tedavisi döneminde düzenli şekilde, fazla sayıda yumurta elde edebilmek için hormonlar, verilen ilaçlar sayesinde baskılanır. Hormon baskılamasının tedavi sürecinde diğer sağladığı fayda da gelişen yumurtaların istenilmeyen zamanda çatlayarak karın içine dökülmesini engellemesidir. Baskılama, tercih edilen tüp bebek tedavisi protokolüne göre değişiklik gösterebilir

Detayları her merkezde değişse de iki temel protokol (prosedür) bulunur ve anne adayının durumu hangi protokolün uygulanacağı noktasında belirleyicidir.

  • Tüp bebek tedavisi: Uzun Protokol

Uzun protokolde yumurtalıkların baskılanması tedavi öncesinde başlar. Adet döneminin 20-21. Günlerinde (tüp bebek tedavisi başlamadan önce) gerekli ilaçlar kullanılarak yumurtalıklar baskılanır.

  • Tüp bebek tedavisi: Kısa Protokol

Kısa protokolde ise hormonların baskılanması, gereken ilaçların tedavi başladıktan 4-5 gün sonra kullanılmasıyla gerçekleşir.

Üçüncü Adım: Yumurtalıkların Uyarılması

Tüp bebek tedavisi sürecinde üçüncü adım, yumurtalıkların uyarılmasıdır. Kadına yüksek dozda fsh içeren bir ilaç enjekte edilerek birden fazla yumurta üretilmesinin sağlanmaya çalışıldığı aşamadır. Yumurtalıkların uyarılmasına adetin ikinci günü başlanır. Ortalama 11 gün süren enjeksiyonlarda anne adayı üç-dört kez ultrasona çağırılır ve böylece yumurtaların gelişimi izlenir. Yumurtaların büyüklüğü bir buçuk iki santimetre olduğunda hcg isimli yumurta çatlatma iğnesi veya ovitrelle isimli ilaç yapılır. Normal şartlarda bu işlemden yaklaşık 48 saat içinde yumurtlama gerçekleşir.

Oku: Tüp Bebek Tedavisinde Yumurtalıkların Uyarılması

Dördüncü Adım: Çatlatma İğnesi

Ortalama 11 gün süren yumurtalıkların uyarılması neticesinde yumurtalar olgunlaşıp yeterli büyüklüğe ulaştığında çatlatma iğnesi olarak bilinen ilaçlar uygulanır. İlacın uygulanmasıyla birlikte yumurtalar yaklaşık 48 saatte karın içi boşlukta çatlamaya başlar. Bu yüzden tüp bebek tedavisi sırasında iğne yapıldıktan sonra 35-36. Saatlerde yumurtaların çatlamadan toplanması gerekir. Aksi halde çatlayan yumurtalar, karın içi boşluğuna dökülür ve kullanılamaz hale gelir. Çatlatma iğnesinin doğru şekilde, doğru zamanda uygulanması tüp bebek tedavisi başarısı açısından önem taşımaktadır.

İlgili Yazı: Yumurta Çatlatma İğnesi Nedir? Nasıl Yapılır?

İlacın türüne göre değişiklik gösteren çatlatma iğneleri kalçadan kas içine uygulanabileceği gibi göbekten cilt altına da yapılabilir. Dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, çatlatma iğnelerinin uygulanma saatinin laboratuvardaki yumurta toplama işlemi randevusuna göre belirlenmesidir. Laboratuvar, yumurta toplama işlemine hazır olduğu andan 36 saat önce çatlatma iğnesi yapılmalıdır. İlacın randevuya göre erken veya geç yapılması tüp bebek tedavisi ile olgunlaşan yumurtaların biraz önce de belirttiğimiz gibi kullanılamaz hale gelmesine sebep olacaktır.

 Beşinci Adım: Yumurtaların Toplanması

Çatlatma iğnesi sonrası dikkatli davranılması gereken aşama 48 saat dolmadan yani 35-36. Saatlerde tüp bebek tedavisi sürecinin beşinci adımı olan yumurtaların toplanmasıdır. Aksi takdirde yumurtaların karın içine dökülme riski ile karşı karşıya kalınır. O zaman yumurtaların tedavi için kullanılması da mümkün olmaz.

Yumurta toplama işlemi sırasında anne adayının ağrı hissetmemesi için lokal veya “sedasyon” adı verilen yüzeysel, kısa süreli genel anestezi çeşidi uygulanır. İnce bir iğne yardımıyla ultrason kullanarak anne adayının bacağından girilir. 15-20 dakika süren düşük riskli bu cerrahi işlem sayesinde ortalama 8-10 yumurta vücut dışına tek tek alınır. Toplanan yumurtalar, özel sıvı içinde embriyologlara teslim edilir. Yumurta toplama işlemi tamamlandığında anne adayı bir süre dinlendikten sonra aynı gün taburcu edilebilir.

Düşük riskli cerrahi müdahale olan yumurta toplama işleminde anesteziden altı saat önce yeme-içme kesilmelidir. İşlem sonrasında az da olsa ağrı, kanama görülebilir. Kullanılacak ağrı kesiciler sayesinde ağrı hemen kesilir. Kanama da birkaç günde tamamen biter. Çok ender olarak görülse de enfeksiyon yaşanması söz konusu olabilir.

Altıncı Adım: Luteal Faz Desteği

Hormon ilaçları ile sağlanan luteal faz desteği, yumurta toplama aşamasının hemen arkasından başlamalı, gebelik testinin yapılacağı güne kadar özenle uygulanmalıdır. Hatta gebelik testinin pozitif çıktığı durumlarda bile kullanımına ilk üç ay devam edilebilir.

Embriyonun rahme tutunmasını sağlayan progesteron içeren bu ilaçlar ağızdan, vajinal yoldan, makattan veya kalçadan (kas içi) enjeksiyonlar şeklinde alınabilir. Başarı oranı en yüksek olanları ise vajinal yol ve kalçadan kas içi enjeksiyon seçenekleridir. Günümüzde tüp bebek tedavisi sürecinde hastalar kendilerine rahatlıkla uygulayabilmeleri, ağrısız ve kolay olması sebebiyle genellikle vajinal yolu tercih etmektedirler. Kas içi enjeksiyonlarla progesteron alımı ağrılı olmasının yanında vajinal uygulamaya göre başarı şansı daha düşüktür.

Oku: Tüp Bebek Tedavisi Tutma Belirtileri Nelerdir?

Yedinci Adım: Döllenme

Yumurta toplama işlemi neticesinde elde edilen yumurtalar içinde besleyici sıvının bulunduğu özel kaplara alınır. İncelenen yumurtalar daha sonra inkübatör adı verilen sıcaklığı 37 °c’de, karbondioksit oranını %5-6 oranında sabit tutabilen aygıta aktarılır. Böylece yumurtaların 4-6 saat içinde %75-80’inin döllenmeye hazır hale gelmeleri sağlanır.

Tüp bebek tedavisi sürecinde sadece yumurtaya değil döllenmede başarı şansını yükseltmek için spermlere de özel işlemler uygulanabilir. Spermlere uygulanan işlemlerden ilki, meni sıvısının içinde bulunan yabancı proteinlerden temizlenmesidir. İkincisi, spermlerin hareketli hale getirilmesi amacıyla bazı reaksiyonların tetiklenmesidir. Yapılan bu iki işlem spermlerin döllenme kapasitelerini yükseltici niteliktedir.

Döllenmeye hazır hale getirilen yumurtalar ile spermler yanyana getirilir ve döllenmesi beklenir. Yumurta başına ortalama 20 veya 75 bin sperm gerekir. Kadın üreme hücresi yumurta ile erkek üreme hücresi spermin laboratuvar ortamında bu şekilde yan yana getirilerek döllenmesine klasik tüp bebek denir.

Oku: Teratospermi Nedir?Sperm Morfoloji bozukluğu Nedenleri ve Tedavisi

Kısırlık nedenin erkek olduğu durumlarda (veya erkeğin sperm sayısının yeterli olmadığı veya hareketliliğinin düşük olması gibi olasılıklarda), açıklanamayan kısırlık olgusunda veya klasik tüp bebek tedavisi başarısız olduğunda döllenmeye dışardan müdahale gerekebilir. Bu gibi durumlarda döllenme işlemi mikroenjeksiyon ile gerçekleştirilir. Mikroskop altında tek spermin kıldan ince iğne kullanılarak yumurtanın içine enjekte edilmesine mikroenjeksiyon denir.

Oku: Astenozoospermi Nedir?Sperm hareketsizliği Nedenleri ve Tedavisi

Klasik tüp bebek veya mikroenjeksiyon işleminden sonra yaklaşık 16-18 saat sonra mikroskop altında döllenmenin gerçekleşip gerçekleşmediği kontrol edilir. Döllenme gerçeklemişse döllenmiş yumurtaya embriyo denir. Elde edilen embriyolar transfer aşamasına kadar uygun koşullarda saklanır ve zamanı geldiğinde sadece kaliteli olanları anne adayının rahmine transfer edilir.

İlgili Yazı: Mikroenjeksiyon (ICSI) Kimlere Uygulanır? Nasıl Uygulanır?

Sekizinci Adım: Embriyo Transferi

Tüp bebek tedavisi aşamalarının son adımı, anestezi gerektirmeyen acısız bir işlem olan embriyo transferidir. Döllenmeden 24 saat sonra yumurta hücresi ikiye bölünür ve buna artık embriyo yani cenin denir. 72 saat sonra hücre sayısı 6-8 olur. Genelde bu sayıya ulaşıldığında veya beşinci günde embriyo transferi gerçekleştirilir. Ultrason kullanarak vajinadan ince bir kateter yardımıyla embriyolar rahime aktarılır. Transfer en kaliteli yumurtalar seçilerek, yönetmeliklere uygun şekilde 35 yaş altına tek, 35 yaş üzerine 2 embriyo transferi yapılır. Ülkemizdeki bu kısıtlamaya gidilmesinin sebebi çoğul gebelik riskini azaltmaktır. İkiz, üçüz, dördüz gebelikler bebekler açısından taşıdığı riskler nedeniyle istenilen bir durum değildir. Kullanılmayan embriyolar daha sonra kullanılmak üzere dondurulur. Böylece hastanın ilaç tedavisini tekrarlamasına gerek kalmaz.

Bazı anne adayları embriyo transferi sırasında zorluk yaşayabilir. Bu yüzden daha önce rahim ağzından geçirilmiş cerrahi operasyon varsa veya transferin zor olacağının düşünüldüğü diğer durumlarda, yumurta toplama işlemi esnasında mock transfer adı verilen deneme transferinin yapılması, gerçek embriyo transferi gerçekleştirilmeden önemli fayda sağlayacaktır.

Embriyo transferinin gerçekleşmesinin ardından hasta yarım saat dinlendikten sonra normal günlük yaşantısına geri dönebilir. Dikkat edilmesi gereken nokta, artık çiftlerin cinsel ilişkiye girmemelerinin ve sigara, alkol kullanımının yasak olmasıdır. Ayrıca transfer sonrasında embriyonun rahme tutunmasını desteklemek için anne adayına enjeksiyon, fitil veya krem şeklinde hormon ilaçlarının verilmesi gerekebilir. Daha önce de açıkladığımız luteal faz desteği olarak ifade edilen bu tedavi gebelik gerçekleşse dahi gebeliğin yaklaşık 10. Haftasına kadar devam ettirilir. Eğer gebelik testi negatif çıkarsa luteal faz desteği de kesilir.

Oku: Embriyo Transferinden Sonra Cinsel Yaşam Devam Edebilir mi?

Tüp Bebek Tedavisi Aşamalarında Son Adım: Gebelik Testi

Tüp bebek tedavisi sürecinin son adımı aslında hem sizin hem de doktorunuz için en heyecanlı aşamadır. Çünkü tedavi bitmiş mutlu haber beklenmektedir. Embriyo transferinden 12 gün sonra gebelik testi yapılır. Umulan sonuç testin pozitif olmasıdır ve tüp bebek

Tüp bebek tedavisi aşamaları animasyonu

İlgili Yazı: Embriyo Transferi:12.günde Gebelik Testi Nasıl Yapılır?

Bir önceki yazımız olan Tüp Bebek Tedavisi Sonrası Gebelikte Yapmanız ve Dikkat Etmeniz Gerekenler başlıklı yazımızıda okumanızı öneriyoruz.


CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here